غربت
Saturday 14 April 2007, 02:11PM
اللهم صلى على محمد وآل محمد وعجل فرج مولانا صاحب العصر والزمان
اللهم صلى على فاطمة وأبيها وبعلها وبنيها والسر المستودع فيها بعدد ما أحاط به علمك
بحرين، يکي از مراکز اصلي تشيع در خليج فارس، با آن تصورات تاريخي پيشين که از کتابهاي سيره و تاريخ ، مي توانست بسيار جذاب و جالب باشد. سالها بود که تاريخ بحرين را از آغاز اسلام به اين سو و مخصوصا دوره صفويه در کتابها مطالعه كرد، اما تاکنون موفق به ديدن آن نشده بودم.
در سالهاي پاياني دولت صفوي، اين منطقه مورد تاخت و تاز خوارج عمان قرار گرفت و دولت صفوي هم که مسؤوليت آنجا را داشت اما خود حال و روز خوبي نداشت، سپاهي فرستاد که گويا همه افراد آن در سال 1129 کشته شدند و نتوانستند کاري انجام دهند. عاقبت خوارج با گرفتن مبالغي هنگفتي پول حاضر به تخليه اين جزيره شدند. در اين ماجرا شماري از علماي اين ديار پراکنده گشتند و حوادث ديگر. شرحي از اين وقايع را مرحوم سيد عبدالعزيز طباطبائي در مقدمه حدائق و ضمن شرح حال بسيار خوبي که براي شيخ يوسف بحراني آورده و اشعار او را که گويا در کشکولش آمده و در باره مصايب اوست نقل کرده است.
بحرين منطقه اي با سابقه تمدني پنج هزارساله، داراي 706 کيلومتر مربع است و به جزيره «يک ميليون نخل» شهرت داشته که در حال حاضر تعداد اندکي از آن باقي مانده است. آن منطقه به نام قرامطه هم مشهور است که البته آنان بيشتر در مناطق ساحلي در شرق جزيرة العرب و همين طور بحرين بودند.
جمعيت بحرين
جمعيت آن را هفتصد هزار نفر مي دانند که حدود 150 هزار نفر آنان خارجي هايي هستند که در اينجا کار مي کنند. واحد پول بحرين دينار است که هر يک صد دلار به 5/37 دينار صرف مي شد. زبان اصلي عربي و زبان هاي فرعي انگليسي و فارسي و اردوست.
از جمعيت اصلي و به اصطلاح مواطن، بيش از پنجاه هزار نفر عجمي يعني ايراني هستند که اکثر آنان در اصل مهاجراني از جنوب ايران از فارس و بوشهر به اين نقطه هستند و به رغم سکونت طولاني آنان در اينجا همچنان به فارسي صحبت مي کنند كه در سالهاي اخير تلاش شده است تا بر تعداد مواطنان عرب سني افزوده شود تا شيعيان ادعاي اکثريت نداشته باشند.
از جمعيت اينجا حدود شصت تا هفتاد درصد شيعه هستند که اکثر آنان عرب هستند و به طور طبيعي در اينجا گرفتار تبعيضات طائفي قرار دارند. در اين باره عجم هاي شيعه مشکلشان دو برابر است. چون هم شيعه هستند و هم عجم. با اين حال در سالهاي اخير دولت تلاش کرده است تا اوضاع را بهبود بخشيده و در اين باره سختگيري ها کاهش يابد. دست کم در ظاهر چنين وانمود مي شود و اين فرصتي است براي تلاش بيشتر براي مشارکت فعال تر.
در واقع در اين کشور يک اقليت سني بر اکثريت شيعه حکومت مي کند و تمام توان خود را بکار مي گيرد تا هويت شيعي اين ديار تضعيف شود.
بحرين يکي از کهنترين مناطق شيعه نشين جهان اسلام است که با کوفه و حلب و قم و جبل عامل بايد قياس شود. در گذشته دو کتاب مهم يکي با عنوان لؤلؤة البحرين و ديگري با نام انوار البدرين (از شيخ علي بلادي بحراني متوفاي 1340) در شرح حال علماي شيعه اين ديار نوشته شده است.
شيعيان بحريني :
شيعيان بحريني احساس تعلق عجيبي نسبت به ايران دارند و همه نگران پرونده هستهاي هستند و مرتب اين اظهار نگراني خود را ابراز مي کنند. در بيشتر جلساتي که با آنها هستيم همين بحث ها در ميان است و خوف و نگراني از چهره آنان ظاهر است. کار ما هم اميد دادن و روشنگري در حد توان بود. اين را هم بگويم که در غالب حسينيه ها به نوعي عکس امام و رهبري و در مواردي عکس نصر الله يا مرحوم سيد عباس موسوي ديده مي شود. اين ربطي به حسينيه هاي عجم ها ندارد بلکه حسينيه عرب هاي شيعه هم همينطور است.
بحرين وتشيّع
بحرين سابقه تسنن نداشته و عالم سني کهن از اين ديار نمي شناسيم. به عکس علماي شيعه بحرين که عرب بودند تشيع را در جنوب ايران و همچنين جنوب هند رواج دادند. بسياري از خاندان هاي عرب بحريني در ايران اقامت گزيدند. شيخ يوسف بحراني از پدرش نقل مي کند که شيخ جعفر بن کمال بحراني با شيخ صالح بن عبدالکريم کرزکاني بحراني به خاطر سختي معيشت از بحرين به شيراز رفتند و مدتي آنجا بودند. بعد از آن قرار گذاشتند يکي به هند برود و ديگري در ديار عجم بماند و هر کدام اوضاعشان روبه راه شد به ديگري کمک کند. شيخ جعفر به هند رفت و در حيدرآباد اقامت کرد و شيخ صالح در شيراز ماند و هر دو از علماي بنام اين دو شهر شدند. شيخ جعفر در سال 1088 در حيدرآباد درگذشت. جاي او را شيخ احمد بن صالح گرفت تا آن که اورنگ زيب حيدرآباد را تصرف کرد و از هر دستهاي خواست تا رئيس و مقدم خود را بفرستند که وي به عنوان مقدم علما آمد و هزار روپيه به او گرفت. وي به بلاد عجم آمده در جهرم شيراز مقيم شد در حالي که در غايت زهد و تقوا بود و روي امر به معروف و نهي از منکر حساسيت داشت. شيخ صالح هم که قاضي شيراز بود. زماني خلعت سلطاني براي او آمد که اول نپوشيد و بعد که از ترس پوشيد روي آن عبا مي انداخت. (لؤلؤة البحرين، ص 69 – 71). اين حکايت از اين بابت نقل شد که علماي بحرين براي نشر تشيع تلاش زيادي کردند.
اصل تشيع بحريني ها به طور عمده بايد از قبيله عبدالقيس باشد. صعصعة بن صوحان که در حال حاضر قبرش در عسکر بحرين است يکي از سخنگويان اين طايفه و از شيعيان بنام بود که شرح حالش را در دوران امير مؤمنان (ع) فراوان در آثار تاريخي داريم.
مزار أولياء الله در بحرين :
شيد هاشم بحراني
مزار سيد هاشم بحراني مؤلف تفسير البرهان است . آن منطقه را توبلي مي گويند و ايشان هم به سيد هاشم بحراني توبلاني شهرت دارد که در سال 1109 يا 1107 درگذشته است. در بحرين مزارات فراواني هست و بايد فهرستي از آنها نوشته شود. بر سر مزار او هم «الناصري» شعري گفته بود و تاريخ وفات وي را در آن بيان کرده بود. برگه اي را با خط عربي حاوي شعر او نوشته و بر مزار او چسبانده اند .
شيخ ميثم بحراني
مرقد کمال الدين ميثم بن علي بن مثيم بحراني (م 679) از علماي برجسته شيعه در قرن هفتم و صاحب شرح معروف نهج البلاغه رفتيم. مزاري بسيار بزرگ و زيبا دارد. مسجدي هم در کنار آن است و خود مزار هم در يک ساختمان مربع شکل نسبتا بزرگ قرار دارد که گنبدي در ميانه آن بالاي قبر وجود دارد. ضريح هم به شکل زيبايي از چوب منب کاري شده ساخته شده است. در اتاقي ديگر هم چسبيده به اين بنا قبر دو نفر از علماي شيعه هست.
مهم ترين اثر ابن ميثم شرح نهج البلاغه اوست که به چاپ رسيده و علاوه بر آن داري يک اثر کلامي با نام قواعد المرام في علم الکلام است که سالها پيش توسط کتابخانه آيت الله مرعشي منتشر شده است. ظهور اين دانشمند شيعي در اين قرن نشان دهنده آن است که بحرين اين دوران توانايي تربيت عالمان برجستهاي چون او را داشته است. اخيرا براي نخستين بار دولت بحرين مراسم بزرگداشتي براي ابن ميثم برپا کرد که عوض آن که محققاني به اينجا بيايند کساني از مسؤولان سازمان فرهنگ و ارتباطات با خانواده در آن شرکت کردند.
اين قدم نخست از طرف دولت نشانگر آن است که امکان توسعه آنها وجود دارد و لازم است تا براي صاحب حدائق و برخي ديگر از جمله سيد هاشم بحراني يا شيخ حسين بن عبدالصمد هم بزرگداشت هايي برگزار شود.
شيخ عبد العزيز
دربحرين قبري به نام عبدالعزيز بوده قصد ساختن جادهاي را داشتند اما راننده تراکتوري که قصد تسطيح آن را داشته است شب خوابي ديده است که او را از اين کار منع کرده اند. فردا کارفرما در اين باره اصرار مي کند ولي نمي تواند و گويا بيل تراکتور خرد مي شود. به هر حال مسير جاده عوض شده و اينجا مسجد مي شود. تنها نشاني که هست اين که قبري از اين عبدالعزيز هست و شاعري روحاني هم به نام الناصري در سال 1406 شعري حوالي بيست بيت سروده و مصرع آخر آن را ماده تاريخ قرار داده که نشان از آن دارد که وي در سال 1217 شهيد شده است. اما مدرکي در اين باره نديديم. مردم براي نماز فراوان به اين مسجد آمده و بعد سر قبر حاضر شده فاتحه مي خوانند.
عالم جليل القدر شيخ محمد بن عيسى رمانه
صاحب داستان انار وملاقات امام زمان
مسجد شيخ محمد بن عيسي ابورمانه . داستان انار و ديدن امام زمان عليه السلام را که زماني از منبرهاي مرحوم کافي با آن شرح و بسط شنيديم مربوط به همين جاست. اصل ماجرا گويا از قرن دهم است و در حال حاضر مسجدي زيبا در آنجا ساخته شده و فضاي بسيار با روحي دارد.
در مسجد ابورمانه شب چهارشنبه ها همه مشغول خواندن زيارت توسل هستن مزار شيخ محمد ابورمانه . ضريحي دارد وتعدادي زيادي از مردم فاتحه مي خوانند.
صعصه بن صوحان
مزار صعصعة بن صوحان يكي از اصحاب امام علي (ع) در حاشيه دريا و در فاصله 50 متري آن به صورت يک مسجد است که در گوشه آن مزار صعصعه قرار دارد. با اين که اين منطقه سني نشين است، اما اين مسجد جزو اوقاف جعفري است .
علي ـ بحرين
اللهم صلى على فاطمة وأبيها وبعلها وبنيها والسر المستودع فيها بعدد ما أحاط به علمك
بحرين، يکي از مراکز اصلي تشيع در خليج فارس، با آن تصورات تاريخي پيشين که از کتابهاي سيره و تاريخ ، مي توانست بسيار جذاب و جالب باشد. سالها بود که تاريخ بحرين را از آغاز اسلام به اين سو و مخصوصا دوره صفويه در کتابها مطالعه كرد، اما تاکنون موفق به ديدن آن نشده بودم.
در سالهاي پاياني دولت صفوي، اين منطقه مورد تاخت و تاز خوارج عمان قرار گرفت و دولت صفوي هم که مسؤوليت آنجا را داشت اما خود حال و روز خوبي نداشت، سپاهي فرستاد که گويا همه افراد آن در سال 1129 کشته شدند و نتوانستند کاري انجام دهند. عاقبت خوارج با گرفتن مبالغي هنگفتي پول حاضر به تخليه اين جزيره شدند. در اين ماجرا شماري از علماي اين ديار پراکنده گشتند و حوادث ديگر. شرحي از اين وقايع را مرحوم سيد عبدالعزيز طباطبائي در مقدمه حدائق و ضمن شرح حال بسيار خوبي که براي شيخ يوسف بحراني آورده و اشعار او را که گويا در کشکولش آمده و در باره مصايب اوست نقل کرده است.
بحرين منطقه اي با سابقه تمدني پنج هزارساله، داراي 706 کيلومتر مربع است و به جزيره «يک ميليون نخل» شهرت داشته که در حال حاضر تعداد اندکي از آن باقي مانده است. آن منطقه به نام قرامطه هم مشهور است که البته آنان بيشتر در مناطق ساحلي در شرق جزيرة العرب و همين طور بحرين بودند.
جمعيت بحرين
جمعيت آن را هفتصد هزار نفر مي دانند که حدود 150 هزار نفر آنان خارجي هايي هستند که در اينجا کار مي کنند. واحد پول بحرين دينار است که هر يک صد دلار به 5/37 دينار صرف مي شد. زبان اصلي عربي و زبان هاي فرعي انگليسي و فارسي و اردوست.
از جمعيت اصلي و به اصطلاح مواطن، بيش از پنجاه هزار نفر عجمي يعني ايراني هستند که اکثر آنان در اصل مهاجراني از جنوب ايران از فارس و بوشهر به اين نقطه هستند و به رغم سکونت طولاني آنان در اينجا همچنان به فارسي صحبت مي کنند كه در سالهاي اخير تلاش شده است تا بر تعداد مواطنان عرب سني افزوده شود تا شيعيان ادعاي اکثريت نداشته باشند.
از جمعيت اينجا حدود شصت تا هفتاد درصد شيعه هستند که اکثر آنان عرب هستند و به طور طبيعي در اينجا گرفتار تبعيضات طائفي قرار دارند. در اين باره عجم هاي شيعه مشکلشان دو برابر است. چون هم شيعه هستند و هم عجم. با اين حال در سالهاي اخير دولت تلاش کرده است تا اوضاع را بهبود بخشيده و در اين باره سختگيري ها کاهش يابد. دست کم در ظاهر چنين وانمود مي شود و اين فرصتي است براي تلاش بيشتر براي مشارکت فعال تر.
در واقع در اين کشور يک اقليت سني بر اکثريت شيعه حکومت مي کند و تمام توان خود را بکار مي گيرد تا هويت شيعي اين ديار تضعيف شود.
بحرين يکي از کهنترين مناطق شيعه نشين جهان اسلام است که با کوفه و حلب و قم و جبل عامل بايد قياس شود. در گذشته دو کتاب مهم يکي با عنوان لؤلؤة البحرين و ديگري با نام انوار البدرين (از شيخ علي بلادي بحراني متوفاي 1340) در شرح حال علماي شيعه اين ديار نوشته شده است.
شيعيان بحريني :
شيعيان بحريني احساس تعلق عجيبي نسبت به ايران دارند و همه نگران پرونده هستهاي هستند و مرتب اين اظهار نگراني خود را ابراز مي کنند. در بيشتر جلساتي که با آنها هستيم همين بحث ها در ميان است و خوف و نگراني از چهره آنان ظاهر است. کار ما هم اميد دادن و روشنگري در حد توان بود. اين را هم بگويم که در غالب حسينيه ها به نوعي عکس امام و رهبري و در مواردي عکس نصر الله يا مرحوم سيد عباس موسوي ديده مي شود. اين ربطي به حسينيه هاي عجم ها ندارد بلکه حسينيه عرب هاي شيعه هم همينطور است.
بحرين وتشيّع
بحرين سابقه تسنن نداشته و عالم سني کهن از اين ديار نمي شناسيم. به عکس علماي شيعه بحرين که عرب بودند تشيع را در جنوب ايران و همچنين جنوب هند رواج دادند. بسياري از خاندان هاي عرب بحريني در ايران اقامت گزيدند. شيخ يوسف بحراني از پدرش نقل مي کند که شيخ جعفر بن کمال بحراني با شيخ صالح بن عبدالکريم کرزکاني بحراني به خاطر سختي معيشت از بحرين به شيراز رفتند و مدتي آنجا بودند. بعد از آن قرار گذاشتند يکي به هند برود و ديگري در ديار عجم بماند و هر کدام اوضاعشان روبه راه شد به ديگري کمک کند. شيخ جعفر به هند رفت و در حيدرآباد اقامت کرد و شيخ صالح در شيراز ماند و هر دو از علماي بنام اين دو شهر شدند. شيخ جعفر در سال 1088 در حيدرآباد درگذشت. جاي او را شيخ احمد بن صالح گرفت تا آن که اورنگ زيب حيدرآباد را تصرف کرد و از هر دستهاي خواست تا رئيس و مقدم خود را بفرستند که وي به عنوان مقدم علما آمد و هزار روپيه به او گرفت. وي به بلاد عجم آمده در جهرم شيراز مقيم شد در حالي که در غايت زهد و تقوا بود و روي امر به معروف و نهي از منکر حساسيت داشت. شيخ صالح هم که قاضي شيراز بود. زماني خلعت سلطاني براي او آمد که اول نپوشيد و بعد که از ترس پوشيد روي آن عبا مي انداخت. (لؤلؤة البحرين، ص 69 – 71). اين حکايت از اين بابت نقل شد که علماي بحرين براي نشر تشيع تلاش زيادي کردند.
اصل تشيع بحريني ها به طور عمده بايد از قبيله عبدالقيس باشد. صعصعة بن صوحان که در حال حاضر قبرش در عسکر بحرين است يکي از سخنگويان اين طايفه و از شيعيان بنام بود که شرح حالش را در دوران امير مؤمنان (ع) فراوان در آثار تاريخي داريم.
مزار أولياء الله در بحرين :
شيد هاشم بحراني
مزار سيد هاشم بحراني مؤلف تفسير البرهان است . آن منطقه را توبلي مي گويند و ايشان هم به سيد هاشم بحراني توبلاني شهرت دارد که در سال 1109 يا 1107 درگذشته است. در بحرين مزارات فراواني هست و بايد فهرستي از آنها نوشته شود. بر سر مزار او هم «الناصري» شعري گفته بود و تاريخ وفات وي را در آن بيان کرده بود. برگه اي را با خط عربي حاوي شعر او نوشته و بر مزار او چسبانده اند .
شيخ ميثم بحراني
مرقد کمال الدين ميثم بن علي بن مثيم بحراني (م 679) از علماي برجسته شيعه در قرن هفتم و صاحب شرح معروف نهج البلاغه رفتيم. مزاري بسيار بزرگ و زيبا دارد. مسجدي هم در کنار آن است و خود مزار هم در يک ساختمان مربع شکل نسبتا بزرگ قرار دارد که گنبدي در ميانه آن بالاي قبر وجود دارد. ضريح هم به شکل زيبايي از چوب منب کاري شده ساخته شده است. در اتاقي ديگر هم چسبيده به اين بنا قبر دو نفر از علماي شيعه هست.
مهم ترين اثر ابن ميثم شرح نهج البلاغه اوست که به چاپ رسيده و علاوه بر آن داري يک اثر کلامي با نام قواعد المرام في علم الکلام است که سالها پيش توسط کتابخانه آيت الله مرعشي منتشر شده است. ظهور اين دانشمند شيعي در اين قرن نشان دهنده آن است که بحرين اين دوران توانايي تربيت عالمان برجستهاي چون او را داشته است. اخيرا براي نخستين بار دولت بحرين مراسم بزرگداشتي براي ابن ميثم برپا کرد که عوض آن که محققاني به اينجا بيايند کساني از مسؤولان سازمان فرهنگ و ارتباطات با خانواده در آن شرکت کردند.
اين قدم نخست از طرف دولت نشانگر آن است که امکان توسعه آنها وجود دارد و لازم است تا براي صاحب حدائق و برخي ديگر از جمله سيد هاشم بحراني يا شيخ حسين بن عبدالصمد هم بزرگداشت هايي برگزار شود.
شيخ عبد العزيز
دربحرين قبري به نام عبدالعزيز بوده قصد ساختن جادهاي را داشتند اما راننده تراکتوري که قصد تسطيح آن را داشته است شب خوابي ديده است که او را از اين کار منع کرده اند. فردا کارفرما در اين باره اصرار مي کند ولي نمي تواند و گويا بيل تراکتور خرد مي شود. به هر حال مسير جاده عوض شده و اينجا مسجد مي شود. تنها نشاني که هست اين که قبري از اين عبدالعزيز هست و شاعري روحاني هم به نام الناصري در سال 1406 شعري حوالي بيست بيت سروده و مصرع آخر آن را ماده تاريخ قرار داده که نشان از آن دارد که وي در سال 1217 شهيد شده است. اما مدرکي در اين باره نديديم. مردم براي نماز فراوان به اين مسجد آمده و بعد سر قبر حاضر شده فاتحه مي خوانند.
عالم جليل القدر شيخ محمد بن عيسى رمانه
صاحب داستان انار وملاقات امام زمان
مسجد شيخ محمد بن عيسي ابورمانه . داستان انار و ديدن امام زمان عليه السلام را که زماني از منبرهاي مرحوم کافي با آن شرح و بسط شنيديم مربوط به همين جاست. اصل ماجرا گويا از قرن دهم است و در حال حاضر مسجدي زيبا در آنجا ساخته شده و فضاي بسيار با روحي دارد.
در مسجد ابورمانه شب چهارشنبه ها همه مشغول خواندن زيارت توسل هستن مزار شيخ محمد ابورمانه . ضريحي دارد وتعدادي زيادي از مردم فاتحه مي خوانند.
صعصه بن صوحان
مزار صعصعة بن صوحان يكي از اصحاب امام علي (ع) در حاشيه دريا و در فاصله 50 متري آن به صورت يک مسجد است که در گوشه آن مزار صعصعه قرار دارد. با اين که اين منطقه سني نشين است، اما اين مسجد جزو اوقاف جعفري است .
علي ـ بحرين