asheghe iran_p
Monday 31 May 2004, 12:17AM
جهان بر اساس اصل علت و معلول به وجود آمده و هر پديده علتي دارد و توليد كننده هر پديده اي از ماهيت آن باخبر است. سازنده ساعت مي داند كه ضربه و يا آب باعث مختل شدن آن مي شود. توليد كننده يخچال، گاز و... نيز به همين منوال مي دانند كه چه چيزهايي باعث خراب شدن اين وسايل مي شود؛ درنتيجه به خريداران چگونه استفاده كردن را بوسيله كاتالوكي كه در اختيارشان قرار مي دهد، مي آموزد.
خدا نيز به عنوان صانع انسان مي داند كه داراي چه ابعادي است؛ نيازهايش را مي شناسد و آگاه است كه چه چيزهايي براي روح يا جسم انسان مضر است. البته خدا نيز انسان را رها نكرده و برايش كاتالوك فرستاده است كه گاهي اين كاتالوك زبور، گاهي تورات، در زماني انجيل و امروز قرآن مي باشد.
البته در دين مبين اسلام سنت پيامبر و اهل بيت عليهم السلام در كنار قرآن قرار گرفته و آن را توضيح داده است.
اين سوال كه چرا انجام دادن موارد بسياري در دين اسلام حرام اعلام شده و مسلمين از انجام دادن آنها بازداشته شده اند در اذهان خيلي ها از جمله جوانان نقش مي بندد و به دنبال پاسخي هستند. آنها گمان مي كنند كه اسلام در پي محدود كردن پيروان خود است. حال آنكه با توجه به مقدمه فوق مي توان دريافت كه هدف خداي مهربان محدود كردن بندگان نمي باشد بلكه خدا به دنبال رشد و تعالي انسانها است.
خداي متعال آگاه است كه چه چيزهايي براي انسان مفيد و چه اموري مضر است پس آنها را در چهارچوبي برنامه ريزي شده ارائه نموده است كه هركس به آنها عامل باشد يقيناً راه سعادت را مي پيمايد. اين يك اصل است؛ هر آنچه را كه انسان از طرف خدا نهي شده است يقين داشته باشد كه آن براي سلامت روح يا جسم يا هر دو مضر مي باشد، پس حرام اعلام شده است. وبالعكس هر آنچه حلال اعلام شده، براي انسان مفيد و لازم مي باشد.
اسلام بر اساس اين قاعده هر چيزي را كه به خود يا به ديگران ضرر برساند را حرام دانسته است.
يكي از مشهورترين قواعد فقهي كه در بيشتر ابواب فقه به آن استناد مي شود، قاعده لاضرر ولاضرار است كه مستند بسياري از مسائل فقهي مي باشد، و فقها نيز از اين قاعده براي فتوا دادن استفاده مي كنند.
اسلام بر اساس اين قاعده هر چيزي را كه به خود يا به ديگران ضرر برساند را حرام دانسته است. البته در ذيل اين قاعده روايتي نيز وجود دارد كه بيان آن خالي از لطف نيست.
مرحوم كليني در اصول كافي از قول زراره چنين آورده است كه امام باقرعليه السلام فرمودند: سمرة بن جندب(1) در باغي درخت خرمايي داشت كه در آستانه آن باغ منزل يكي از انصار قرار داشت. سمره بدون اجازه گرفتن از صاحب خانه به طرف نخل خود رفت و آمد مي كرد و اين مساله ناراحتي شخص انصاري را فراهم مي آورد. روزي به او گفت تو بي خبر به منزل ما مي آيي، بهتر است قبلاً اجازه بگيري. سمره در پاسخ گفت: اين راه من به طرف درختي كه دارم مي باشد و از تو نيز اجازه نمي گيرم!
شخص انصاري از سمره به پيامبراكرم(ص) شكايت برد. پيامبر سمره را احضار كرد و به او فرمود: اين مرد از تو شكايت دارد و مي گويد تو بر او و خانواده اش بدون اذن وارد مي شوي، در زمان ورود از او اجازه بگير! سمره گفت آيا من در راه خود به سوي درختم از ديگري اجازه بگيرم؟ پيامبر فرمود: آن درخت را با درختي در مكان ديگر عوض كن. سمره نپذيرفت. پيامبر(ص) فرمود: از اين درخت صرفنظركن و در عوض درختي در بهشت بگير. سمره باز هم امتناع كرد. در اين هنگام پيامبر(ص) به او فرمود:" انك رجل مضار ولا ضرر ولا ضرار علي مومن"؛ تو مرد سختگير و ضرر زننده اي هستي؛ نبايد كسي به مومن ضرر برساند. سپس دستور مي دهد كه آن درخت را از ريشه درآورند و در مقابل سمره بيندازند و به او مي فرمايد:" اين درخت را بگير و برو هر جا مي خواهي آن را بنشان.
معناي لغوي ضرر و ضرار
براي اين دو لغت معاني متعددي آورده اند كه ما در اينجا برخي از آنها را ذكر مي نماييم:
1. ضرار يعني ضرر زدن دو نفر به يكديگر به مقتضاي باب مفاعلة.
2. ضرار يعني مجازات، تلافي و كيفر دادن ضرري كه يكي ايجاد كرده است.
3. ضرار يعني ضرر زدن به ديگري بدون اينكه سودي عايد شود و ضرر يعني زيان زدن به ديگري به نفع خود.
4. ضرار مترادف با ضرر است و اين عقيده صاحب كفاية است.(2)
5. ضرار يعني ضيق و عسر و حرج.(3)
6. ضرار يعني زيان رساندن به طور عمدي و ضرر اعم است از اينكه عمدي باشد يا غيرعمدي.(4)
7. ضرار به معناي تكرار صدور ضرر است يعن ضرر زدن به طور مكرر.
8. ضرر اسم است و ضرار مصدر. پس مراد از اولي نهي از فعل است كه مصدر است و مراد از دومي نهي از ايصال ضرر است كه اسم مصدر مي باشد.
چرا استعمال دخانيات منع شده است؟
تا اينجا به اين نتيجه رسيديم كه چرا برخي چيزها براي انسان حرام اعلام شده و نيز معناي ضرر و ضرار را دريافتيم.
متاسفانه دخانيات از جمله چيزهايي است كه علي رغم مضراتي كه براي آن برشمرده اند ولي مردم جهان به استعمال آن اصرار دارند. و كارخانه هاي گوناگون با كيفيت هاي مختلف به توليد آن مي پردازند.
صرفنظر از هزينه مالي فراواني كه براي آن مي شود از جهت پزشكي مضراتي براي استفاده كنندگان آنها بيان مي كنند كه منجر به بيماريهايي از قبيل: بيماريهاي قلبي- عروقي، سكته هاي مغزي- عروقي، بيماري هاي عروقي محيطي، برونشيت مزمن، سرطان ريه، ساير سرطانها و... مي شود.
حال شما قضاوت كنيد كه آيا مي توان گفت كه: استفاده از دخانيات به علت ضررهايش مي تواند حرام باشد همانگونه كه برخي فقها استفاده كردن از آن را نهي كرده اند؟
پي نوشت ها:
1. اين مرد بر اساس آنچه در كتب فقها و محدثين منعكس شده، خصوصاً بنا به نوشته مرحوم ممقاني در كتاب رجال و ابن ابي الحديد در شرح نهج البلاغه، مرد بسيار بدي بوده و از دشمنان سرسخت اهل بيت عليهم السلام به شمار مي رفته و اكاذيب بسياري در جهت مخدوش ساختن چهره هاي اسلامي جعل كرده است.
ابن ابي الحديد مي گويد: سمره از زمان پيامبر اكرم(ص) تا زمان امام حسين عليه السلام زنده بود و در قضيه كربلا جزء سپاه عبيدالله زياد بود و مردم را به جنگ با امام حسين عليه السلام تحريك مي كرد.
2. اين معاني چهارگانه به نقل از قواعد فقه محقق داماد، در نهايه هم ديده مي شود.
3. امام خميني، تهذيب الاصول، ج3-2، ص92.
4. همان، ص 144.
خدا نيز به عنوان صانع انسان مي داند كه داراي چه ابعادي است؛ نيازهايش را مي شناسد و آگاه است كه چه چيزهايي براي روح يا جسم انسان مضر است. البته خدا نيز انسان را رها نكرده و برايش كاتالوك فرستاده است كه گاهي اين كاتالوك زبور، گاهي تورات، در زماني انجيل و امروز قرآن مي باشد.
البته در دين مبين اسلام سنت پيامبر و اهل بيت عليهم السلام در كنار قرآن قرار گرفته و آن را توضيح داده است.
اين سوال كه چرا انجام دادن موارد بسياري در دين اسلام حرام اعلام شده و مسلمين از انجام دادن آنها بازداشته شده اند در اذهان خيلي ها از جمله جوانان نقش مي بندد و به دنبال پاسخي هستند. آنها گمان مي كنند كه اسلام در پي محدود كردن پيروان خود است. حال آنكه با توجه به مقدمه فوق مي توان دريافت كه هدف خداي مهربان محدود كردن بندگان نمي باشد بلكه خدا به دنبال رشد و تعالي انسانها است.
خداي متعال آگاه است كه چه چيزهايي براي انسان مفيد و چه اموري مضر است پس آنها را در چهارچوبي برنامه ريزي شده ارائه نموده است كه هركس به آنها عامل باشد يقيناً راه سعادت را مي پيمايد. اين يك اصل است؛ هر آنچه را كه انسان از طرف خدا نهي شده است يقين داشته باشد كه آن براي سلامت روح يا جسم يا هر دو مضر مي باشد، پس حرام اعلام شده است. وبالعكس هر آنچه حلال اعلام شده، براي انسان مفيد و لازم مي باشد.
اسلام بر اساس اين قاعده هر چيزي را كه به خود يا به ديگران ضرر برساند را حرام دانسته است.
يكي از مشهورترين قواعد فقهي كه در بيشتر ابواب فقه به آن استناد مي شود، قاعده لاضرر ولاضرار است كه مستند بسياري از مسائل فقهي مي باشد، و فقها نيز از اين قاعده براي فتوا دادن استفاده مي كنند.
اسلام بر اساس اين قاعده هر چيزي را كه به خود يا به ديگران ضرر برساند را حرام دانسته است. البته در ذيل اين قاعده روايتي نيز وجود دارد كه بيان آن خالي از لطف نيست.
مرحوم كليني در اصول كافي از قول زراره چنين آورده است كه امام باقرعليه السلام فرمودند: سمرة بن جندب(1) در باغي درخت خرمايي داشت كه در آستانه آن باغ منزل يكي از انصار قرار داشت. سمره بدون اجازه گرفتن از صاحب خانه به طرف نخل خود رفت و آمد مي كرد و اين مساله ناراحتي شخص انصاري را فراهم مي آورد. روزي به او گفت تو بي خبر به منزل ما مي آيي، بهتر است قبلاً اجازه بگيري. سمره در پاسخ گفت: اين راه من به طرف درختي كه دارم مي باشد و از تو نيز اجازه نمي گيرم!
شخص انصاري از سمره به پيامبراكرم(ص) شكايت برد. پيامبر سمره را احضار كرد و به او فرمود: اين مرد از تو شكايت دارد و مي گويد تو بر او و خانواده اش بدون اذن وارد مي شوي، در زمان ورود از او اجازه بگير! سمره گفت آيا من در راه خود به سوي درختم از ديگري اجازه بگيرم؟ پيامبر فرمود: آن درخت را با درختي در مكان ديگر عوض كن. سمره نپذيرفت. پيامبر(ص) فرمود: از اين درخت صرفنظركن و در عوض درختي در بهشت بگير. سمره باز هم امتناع كرد. در اين هنگام پيامبر(ص) به او فرمود:" انك رجل مضار ولا ضرر ولا ضرار علي مومن"؛ تو مرد سختگير و ضرر زننده اي هستي؛ نبايد كسي به مومن ضرر برساند. سپس دستور مي دهد كه آن درخت را از ريشه درآورند و در مقابل سمره بيندازند و به او مي فرمايد:" اين درخت را بگير و برو هر جا مي خواهي آن را بنشان.
معناي لغوي ضرر و ضرار
براي اين دو لغت معاني متعددي آورده اند كه ما در اينجا برخي از آنها را ذكر مي نماييم:
1. ضرار يعني ضرر زدن دو نفر به يكديگر به مقتضاي باب مفاعلة.
2. ضرار يعني مجازات، تلافي و كيفر دادن ضرري كه يكي ايجاد كرده است.
3. ضرار يعني ضرر زدن به ديگري بدون اينكه سودي عايد شود و ضرر يعني زيان زدن به ديگري به نفع خود.
4. ضرار مترادف با ضرر است و اين عقيده صاحب كفاية است.(2)
5. ضرار يعني ضيق و عسر و حرج.(3)
6. ضرار يعني زيان رساندن به طور عمدي و ضرر اعم است از اينكه عمدي باشد يا غيرعمدي.(4)
7. ضرار به معناي تكرار صدور ضرر است يعن ضرر زدن به طور مكرر.
8. ضرر اسم است و ضرار مصدر. پس مراد از اولي نهي از فعل است كه مصدر است و مراد از دومي نهي از ايصال ضرر است كه اسم مصدر مي باشد.
چرا استعمال دخانيات منع شده است؟
تا اينجا به اين نتيجه رسيديم كه چرا برخي چيزها براي انسان حرام اعلام شده و نيز معناي ضرر و ضرار را دريافتيم.
متاسفانه دخانيات از جمله چيزهايي است كه علي رغم مضراتي كه براي آن برشمرده اند ولي مردم جهان به استعمال آن اصرار دارند. و كارخانه هاي گوناگون با كيفيت هاي مختلف به توليد آن مي پردازند.
صرفنظر از هزينه مالي فراواني كه براي آن مي شود از جهت پزشكي مضراتي براي استفاده كنندگان آنها بيان مي كنند كه منجر به بيماريهايي از قبيل: بيماريهاي قلبي- عروقي، سكته هاي مغزي- عروقي، بيماري هاي عروقي محيطي، برونشيت مزمن، سرطان ريه، ساير سرطانها و... مي شود.
حال شما قضاوت كنيد كه آيا مي توان گفت كه: استفاده از دخانيات به علت ضررهايش مي تواند حرام باشد همانگونه كه برخي فقها استفاده كردن از آن را نهي كرده اند؟
پي نوشت ها:
1. اين مرد بر اساس آنچه در كتب فقها و محدثين منعكس شده، خصوصاً بنا به نوشته مرحوم ممقاني در كتاب رجال و ابن ابي الحديد در شرح نهج البلاغه، مرد بسيار بدي بوده و از دشمنان سرسخت اهل بيت عليهم السلام به شمار مي رفته و اكاذيب بسياري در جهت مخدوش ساختن چهره هاي اسلامي جعل كرده است.
ابن ابي الحديد مي گويد: سمره از زمان پيامبر اكرم(ص) تا زمان امام حسين عليه السلام زنده بود و در قضيه كربلا جزء سپاه عبيدالله زياد بود و مردم را به جنگ با امام حسين عليه السلام تحريك مي كرد.
2. اين معاني چهارگانه به نقل از قواعد فقه محقق داماد، در نهايه هم ديده مي شود.
3. امام خميني، تهذيب الاصول، ج3-2، ص92.
4. همان، ص 144.